Artykuły

0 4226

Funkcje audytu wewnętrznego są częścią procesu monitorowania systemu kontroli
wewnętrznej oraz bankowych procedur oceny kapitałowej, ponieważ zapewniają
niezależną ocenę adekwatności oraz zgodności z procedurami bankowymi i jego
polityką.



  • Audyt wewnętrzny w bankach oraz relacje władz nadzorczych z audytorami
    wewnętrznymi i zewnętrznymi
  • Cele i zadania audytu wewnętrznego
  • Znaczenie kontroli wewnętrznej i zarządzania ryzykiem
  • Elementy sprawnego systemu kontroli wewnętrznej

To wszystko można znaleĽć klikając tutaj: >>www.kadry.info.pl<<

 

1 2360

Straty ponoszone przez sektor finansowy, anonsowane w ciągu ostatnich kilku lat pod wielkimi nagłówkami w gazetach na całym świecie, to opowieści o niekompetencji, korupcji i zwykłym braku szczęścia. Są niepokojące i muszą być przedmiotem zainteresowania menadżerów. Niepokojące, bo gross niepowodzeń i błędów operacyjnych jest dzisiaj w dużo większym stopniu, niż to sobie uświadamiamy, zależnych od codziennego zarządzania.


Dalszą część artykułu znajdziesz tutaj: >>www.kadry.info.pl<<

 

0 16637
Artykuły prasowe

Jednym z obszarów negocjacyjnych w czasie ubiegania się o członkostwo Polski w Unii Europejskiej był obszar „Kontrola finansowa” dotyczący kontroli środków publicznych. Warunkiem zamknięcia negocjacji w tym zakresie było prawne uregulowanie kwestii wewnętrznej kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych w celu zabezpieczenia prawidłowego wykorzystania publicznych środków finansowych, w tym również środków pochodzących z funduszy unijnych.

Wyrazem realizacji przyjętych zobowiązań było wprowadzenie do ustawy o finansach publicznych rozdziału 5 „Kontrola finansowa i audyt wewnętrzny w jednostkach sektora finansów publicznych”. Wprowadzając te instytucje skorzystano z dorobku prawnego UE. Kontrola finansowa i audyt wewnętrzny stanowią więc element systemu kontroli administracji publicznej realizowanej wewnątrz struktur administracji.

Audyt a kontrola finansowa

System kontroli finansowej powinien zapewnić kierownikowi racjonalną pewność, że cele jednostki są realizowane. Z kolei audyt służy usprawnieniu funkcjonowania jednostki sektora finansów publicznych, a w efekcie uzyskaniu najlepszych rezultatów działania tej jednostki w ramach posiadanych środków.

Kontrola finansowa

Kontrola finansowa w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi część systemu kontroli wewnętrznej i dotyczy procesów związanych z gromadzeniem i rozdysponowaniem środków publicznych oraz gospodarowaniem mieniem.

Pojęcie kontroli, mimo trwających w doktrynie dyskusji definicyjnych, jest na ogół właściwie rozumiane i nie wymaga wyjaśnień. Definicje wskazujące, iż istotą kontroli jest badanie zgodności stanu istniejącego i porównywanie go ze stanem pożądanym („Wielka encyklopedia prawa”, Białystok–Warszawa, s. 376), nie odbiegają w zasadniczy sposób od potocznego rozumienia tego słowa.

Kontrola finansowa obejmuje:

• zapewnienie przestrzegania procedur kontroli oraz przeprowadzanie wstępnej oceny celowości zaciągania zobowiązań finansowych oraz dokonywania wydatków,

• badanie i porównanie stanu faktycznego ze stanem wymaganym, pobierania i gromadzenia środków publicznych, zaciągania zobowiązań finansowych i dokonywania wydatków ze środków publicznych, udzielania zamówień publicznych oraz zwrotu środków publicznych,

• prowadzenie gospodarki finansowej oraz stosowanie procedur kontroli.

Za całość gospodarki finansowej, w tym za wykonanie określonych ustawą o finansach publicznych obowiązków w zakresie kontroli finansowej, odpowiada kierownik jednostki sektora finansów publicznych (j.s.f.p.). Ciąży na nim m.in. obowiązek ustalenia procedur kontroli. W urzędach, w rozumieniu przepisów o służbie cywilnej, zadania związane z kontrolą finansową, przypisane kierownikowi jednostki wykonuje dyrektor generalny.

System kontroli finansowej powinien zapewnić kierownikowi racjonalną pewność, że cele jednostki są realizowane. W celu stworzenia spójnego i jednolitego modelu kontroli w j.s.f.p. minister finansów określił podstawowe wymagania dotyczące systemów kontroli finansowej w „Standardach kontroli finansowej”. W Standardach skupiono się na pięciu podstawowych obszarach: środowisku systemu kontroli finansowej, zarządzaniu ryzykiem, mechanizmach systemu kontroli finansowej, informacji i komunikacji, ocenie przyjętego sposobu kontroli.

Audyt wewnętrzny

Nowym pojęciem – często błędnie utożsamianym z kontrolą – jest audyt wewnętrzny. Z kolei audyt służy usprawnieniu funkcjonowania jednostki sektora finansów publicznych, a w efekcie uzyskaniu najlepszych rezultatów działania tej jednostki w ramach posiadanych środków.

Audyt wewnętrzny jest to ogół działań, przez które kierownik jednostki uzyskuje obiektywną i niezależną ocenę funkcjonowania jednostki w zakresie gospodarki finansowej pod względem legalności, gospodarności, celowości, rzetelności, a także przejrzystości i jawności.

Audyt wewnętrzny obejmuje ocenę i badanie adekwatności i skuteczności systemu kontroli wewnętrznej, zarządzania ryzykiem oraz jakości realizowanych zadań, a w szczególności:

• badanie dowodów księgowych oraz zapisów w księgach rachunkowych (audyt finansowy),

• ocenę systemu gromadzenia środków publicznych i dysponowania nimi oraz gospodarowania mieniem (audyt systemu),

• ocenę efektywności i gospodarności zarządzania finansowego (audyt działalności).

Celami audytu wewnętrznego są:

• identyfikacja i analiza ryzyka związanego z działalnością jednostki, a w szczególności ocena efektywności zarządzania ryzykiem oraz ocena systemu kontroli wewnętrznej,

• wyrażenie opinii na temat skuteczności mechanizmów kontrolnych,

• dostarczanie kierownikowi jednostki, opierając się na ocenie systemu kontroli wewnętrznej, racjonalnego zapewnienia, że jednostka działa prawidłowo,

• składanie sprawozdań z poczynionych ustaleń oraz tam, gdzie jest to właściwe, przedstawienie uwag i wniosków dotyczących poprawy skuteczności działania jednostki w danym obszarze.

Cele te są realizowane poprzez docieranie do tych obszarów działalności jednostki, w której zostały zidentyfikowane najistotniejsze dla organizacji ryzyka.

Prawa i obowiązki audytora wewnętrznego

1. Audytor wewnętrzny ma zagwarantowane prawo dostępu do wszelkich dokumentów, z zachowaniem przepisów o ochronie informacji niejawnych, do wszystkich pracowników oraz wszelkich innych Ľródeł informacji potrzebnych do przeprowadzenia audytu wewnętrznego i związanych z funkcjonowaniem jednostki, w której jest przeprowadzany audyt wewnętrzny.

2. Audytor wewnętrzny ma zagwarantowane prawo dostępu do pomieszczeń jednostki z zachowaniem przepisów o ochronie informacji niejawnych.

3. Audytor wewnętrzny ma prawo uzyskiwać od kierownika i pracowników jednostki informacje oraz wyjaśnienia w celu zapewnienia efektywnego i wydajnego przeprowadzania audytu wewnętrznego.

4. Audytor wewnętrzny nie jest odpowiedzialny za procesy poddawane audytowi wewnętrznemu.

5. Audytor wewnętrzny nie jest odpowiedzialny za procesy zarządzania ryzykiem i procesy kontroli wewnętrznej w jednostce, ale poprzez swoje badanie, wnioski i uwagi wspomaga kierownika jednostki we właściwej realizacji tych procesów.

6. Audytor wewnętrzny nie jest odpowiedzialny za wykrywanie przestępstw, ale powinien posiadać wiedzę pozwalającą mu zidentyfikować znamiona przestępstwa.

7. Audytor wewnętrzny jest uprawniony do przeprowadzania audytów finansowych, systemowych, działalności, informatycznych, zarządzania, gospodarności, wydajności, efektywności i innych.

8. Audytor wewnętrzny w zakresie wykonywania swoich zadań współpracuje z audytorami zewnętrznymi, w tym w szczególności z kontrolerami Najwyższej Izby Kontroli.

Audytor

Audyt wewnętrzny w jednostkach sektora finansów publicznych przeprowadzany jest przez audytora zatrudnionego w tej jednostce. Wyjątki od tej zasady określa art. 35e ust. 2-2e ustawy o finansach publicznych.

Audytorem wewnętrznym może być osoba, która:

• ma obywatelstwo polskie,

• ma pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzysta z pełni praw publicznych,

• posiada wyższe wykształcenie,

• nie była karana za przestępstwo popełnione z winy umyślnej,

• złożyła z pozytywnym wynikiem egzamin przed komisją egzaminacyjną.

Zakres tematyczny egzaminu na audytora obejmuje zagadnienia dotyczące metodyki przeprowadzenia audytu, standardów audytu, administracji publicznej, finansów publicznych, mikroekonomii oraz oszacowania ryzyka (patrz UiO nr 3 z 24 września br.). Szczegółowy zakres tematów został opracowany przez komisję egzaminacyjną. W dwóch edycjach egzaminu, które odbyły się w czerwcu i lipcu br., uprawnienia audytora uzyskało 47 osób. W tym roku przewidziane są jeszcze dwie sesje egzaminacyjne.

Gwarancją realizacji obowiązków przez audytora jest jego niezależność i obiektywizm w sferze organizacyjnej i operacyjnej. Audytor wewnętrzny podlega bezpośrednio kierownikowi jednostki. Kierownik jednostki odpowiada za zapewnienie audytorowi organizacyjnej odrębności wykonywanych przez niego zadań.

W urzędach, w rozumieniu przepisów o służbie cywilnej, zadania związane z audytem wewnętrznym przypisane kierownikowi jednostki wykonuje dyrektor generalny.

Audytor wewnętrzny nie powinien być narażony na próby narzucenia obszarów audytu lub wpływania na wyniki jego pracy. Nie powinien być stawiany w sytuacjach, w których mógłby być niezdolny do wydawania obiektywnych opinii, zgodnych z jego umiejętnościami i wiedzą. Obiektywizm i bezstronność audytora zabezpiecza m.in. obowiązek uzyskania zgody generalnego inspektora audytu wewnętrznego na rozwiązanie stosunku pracy z audytorem. Obowiązek ten został wyłączony w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego oraz jednostek wskazanych w art. 35d ust. 1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych.

Z przedstawionej przez Departament Koordynacji Kontroli Finansowej i Audytu Wewnętrznego oceny stosowania przepisów ustawy o finansach publicznych wynika, iż najczęstszym uchybieniem jest niewłaściwe usytuowanie komórki audytu. Uchybienie to jest z reguły spowodowane niedostosowaniem zapisów statutów regulujących zasady funkcjonowania jednostek sektora finansów publicznych do przepisów prawnych określających zasady funkcjonowania audytu wewnętrznego.

WARTO WIEDZIEĆ

Do 31 grudnia 2004 r. audytorem wewnętrznym może być osoba, która posiada co najmniej roczne doświadczenie na stanowisku związanym z przeprowadzaniem kontroli lub audytu – w tym okresie nie obowiązuje wymóg złożenia egzaminu.

Od początku 2005 r. audytorem będzie mogła być jedynie osoba, która wykaże się pozytywnym wynikiem egzaminu złożonego przed komisją powołaną przez ministra finansów.

Niezależność audytora, nieograniczony dostęp do informacji i dokumentów pozwala na obiektywizm w formułowaniu ocen. Tylko takie działanie audytora przyniesie efekt i pozwoli kierownikowi ocenić, jakie ryzyka zagrażają realizacji celów i zadań jednostki. Ze względu na specyfikę zawodu audytora wewnętrznego tej grupie stawia się szczególnie wysokie wymagania etyczne. W „Kodeksie etyki audytora wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych” wskazano, iż audytora powinny cechować uczciwość, obiektywizm i profesjonalizm.

Audytor wewnętrzny powinien posiadać wiedzę i kwalifikacje, które umożliwią mu wykonywanie czynności audytowych na wysokim poziomie. W razie braku kwalifikacji umożliwiających wykonanie danych czynności audytowych powinien wystąpić o wsparcie merytoryczne lub pomoc innych pracowników jednostki albo wystąpić z wnioskiem o powołanie rzeczoznawcy.

Audytor powinien również potrafić zidentyfikować znamiona naruszenia prawa, zwłaszcza naruszenia dyscypliny finansów publicznych, postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe i wykroczenie skarbowe.

W celu sprostania stawianym wymaganiom audytor powinien stale podnosić kwalifikacje. Kierownik jednostki sektora finansów publicznych powinien zapewnić środki na ten cel.

Tryb prowadzenia audytu

Audyt wewnętrzny jest realizowany na podstawie planu rocznego. Do końca marca każdego roku audytor wewnętrzny przedstawia kierownikowi jednostki, a w przypadku jednostek wskazanych w art. 35d ust. 1 pkt 2-16 ustawy o finansach publicznych, także głównemu inspektorowi audytu wewnętrznego, sprawozdanie z wykonania planu audytu za rok poprzedni.

Plan audytu

Audyt wewnętrzny przeprowadza się na podstawie rocznego planu audytu opartego na analizie ryzyka. Analiza obszarów ryzyka w zakresie działania jednostki sektora finansów publicznych stanowi punkt wyjścia dla dalszych działań podejmowanych przez audytora.

Ryzyko to prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, działania lub zaniechania, którego skutkiem może być szkoda w majątku lub wizerunku danej jednostki lub które może przeszkodzić w osiągnięciu wymaganych celów i zadań. Zdarzenia te mogą wystąpić w środowisku zewnętrznym, w którym dana jednostka funkcjonuje, ale również mogą wynikać z działania jednostki, np. zmiany przepisów prawnych, niedoskonałość struktury organizacyjnej czy przepływu informacji.

W procesie oceny ryzyka wyróżnia się dwa etapy:

• identyfikację obszarów ryzyka,

• analizę ryzyka.

Audytor ocenia stopień ważności i kolejność poddania obszarów ryzyka audytowi wewnętrznemu z punktu widzenia realizacji celów i zadań jednostki. Podejmując decyzje w tym zakresie audytor musi uwzględnić nie tylko ewentualne zagrożenia powstałe na skutek niewłaściwego funkcjonowania mechanizmów zarządzania i kontroli wewnętrznej, ale także zagrożenia związane z niewykorzystaniem pewnych możliwości czy szans, np. w przypadku jednostek sektora finansów publicznych może to być niewykorzystanie środków dostępnych w ramach programów unijnych.

W planie audytu, który audytor przygotowuje w porozumieniu z kierownikiem jednostki, ustalana jest kolejność poddawania obszarów ryzyka audytowi wewnętrznemu. Przy sporządzaniu planu powinny być również uwzględnione czynniki organizacyjne, a w szczególności czas niezbędny dla przeprowadzenia zadania audytowego, dostępne zasoby ludzkie i rzeczowe oraz koszty przeprowadzenia audytu wewnętrznego.

Plan audytu zawiera:

• informacje o jednostce sektora finansów publicznych istotne dla przeprowadzenia audytu wewnętrznego,

• analizę ryzyka,

• zadania audytowe do przeprowadzenia w danym roku,

• planowane obszary, które powinny zostać objęte audytem wewnętrznym w kolejnych latach,

• organizację pracy komórki audytu wewnętrznego.


WARTO WIEDZIEĆ

Audytor wewnętrzny przedstawia plan audytu na rok następny kierownikowi jednostki, a w przypadku jednostek wskazanych w art. 35d ust. 1 pkt 2-16 ustawy o finansach publicznych – także głównemu inspektorowi audytu wewnętrznego w terminie do końca paĽdziernika każdego roku.

Program zadania audytowego

Program zadania audytowego jest wiążący. Tylko szczególne okoliczności uzasadniają jego zmianę w trakcie realizacji. W takim przypadku wymagana jest zgoda kierownika jednostki.

Przed przystąpieniem do realizacji zadania audytowego audytor wewnętrzny opracowuje program zadania audytowego, uwzględniając m.in. cel zadania, jego podmiot i przedmiot, wyniki analizy ryzyka, wyniki wcześniej przeprowadzonego audytu lub kontroli, wskazówki metodyczne i harmonogram przeprowadzenia zadania audytowego.

Do przeprowadzenia audytu wewnętrznego uprawnia imienne upoważnienie wystawione przez kierownika jednostki oraz legitymacja służbowa lub dowód osobisty.

O przedmiocie i czasie trwania audytu wewnętrznego audytor zawiadamia kierownika danej komórki organizacyjnej.

Realizację zadania audytowego poprzedza narada otwierająca, na której audytor wewnętrzny przedstawia cel, tematykę i założenia organizacyjne zadania audytowego. Uczestniczący w naradzie kierownik lub wyznaczony przez niego pracownik audytowanej komórki przedstawia informacje dotyczące jej funkcjonowania oraz uzgadnia zasady współdziałania.

Realizując zadania audytowe audytor ma prawo dostępu do pomieszczeń, wglądu do dokumentów i innych materiałów związanych z funkcjonowaniem komórki, w której przeprowadzany jest audyt wewnętrzny. Audytor może również zwracać się do kierownika i pracowników jednostki o informacje i wyjaśnienia. Udzielone informacje i złożone ustnie wyjaśnienia powinny być utrwalone na piśmie oraz podpisane przez osobę, która je złożyła i przez audytora wewnętrznego. Ponadto w uzgodnieniu z kierownikiem jednostki audytor może powołać rzeczoznawcę do udziału w zadaniu audytowym. Rzeczoznawca dokonuje czynności audytowych samodzielnie lub we współpracy z audytorami wewnętrznymi uczestniczącymi w zadaniu audytowym. Jeżeli audytor stwierdzi, że opinia rzeczoznawcy jest niezupełna, może żądać jej uzupełnienia.

Dokumentacja

Audytor wewnętrzny prowadzi:

• bieżące akta audytu wewnętrznego dokumentujące przebieg i wyniki zadań audytowych; akta te zawierają informacje niezbędne do sformułowania uwag i wniosków, które będą zawarte w sprawozdaniu z przeprowadzenia audytu wewnętrznego; bieżące akta powinny obejmować m.in. dokumenty zgromadzone przed rozpoczęciem zadania audytowego, program zadania audytowego, protokoły z narady, materiały zebrane w trakcie realizacji zadania audytowego, sprawozdania, notatkę informacyjną z czynności sprawdzających,

• stałe akta audytu wewnętrznego zawierające informacje dotyczące obszarów, które mogą być przedmiotem audytu wewnętrznego; akta te podlegają stałej aktualizacji i powinny obejmować m.in. opisy procedur kontroli, plany audytu wewnętrznego.

Sprawozdanie

Sprawozdanie zawiera przedstawione w sposób jasny, rzetelny i zwięzły ustalenia oraz wnioski poczynione w trakcie audytu wewnętrznego. Jeżeli audytor stwierdził uchybienia w pracy komórki, w sprawozdaniu zamieszcza analizę przyczyn i skutków tych uchybień, a także uwagi i wnioski w sprawie ich usunięcia.

Po zakończeniu zadania audytowego, w celu przedstawienia wstępnych ustaleń i wniosków, audytor zwołuje naradę zamykającą z udziałem kierownika komórki, w której jest przeprowadzony audyt wewnętrzny, oraz wskazanych przez niego pracowników tej komórki. Do udziału w naradzie audytor może zaprosić, na wniosek kierownika komórki, osoby nadzorujące działalność komórki.

Z przeprowadzenia audytu wewnętrznego audytor sporządza sprawozdanie, które przekazuje kierownikowi komórki, w której jest przeprowadzany audyt po przeprowadzeniu narady zamykającej.

Jeżeli kierownik komórki stwierdzi zasadność uwag i wniosków zawartych w sprawozdaniu, wyznacza osoby odpowiedzialne za ich wykonanie i wskazuje termin ich realizacji, powiadamiając o tym fakcie audytora.

W terminie 14 dni od dnia otrzymania sprawozdania kierownik może również zgłosić na piśmie dodatkowe wyjaśnienia lub umotywowane zastrzeżenia dotyczące ustaleń stanu faktycznego, analizy przyczyn i skutków stwierdzonych uchybień oraz uwag i wniosków zawartych w sprawozdaniu. Po analizie dodatkowych wyjaśnień i zastrzeżeń audytor:

• zmienia lub uzupełnia odpowiednią część albo całość sprawozdania, a ponadto jeżeli uzna to za konieczne – podejmuje dodatkowe czynności wyjaśniające,

• odmawia uwzględnienia dodatkowych wyjaśnień i zastrzeżeń, swoje stanowisko na piśmie przekazuje wraz z uzasadnieniem kierownikowi komórki.

Audytor wewnętrzny, po rozpatrzeniu ewentualnych dodatkowych wyjaśnień lub zastrzeżeń, przekazuje po jednym egzemplarzu sprawozdania kierownikowi jednostki oraz kierownikowi komórki, w której jest przeprowadzany audyt wewnętrzny. Trzeci egzemplarz włącza do bieżących akt. Na tym etapie kierownik komórki może również zgłosić na piśmie kierownikowi jednostki swoje stanowisko do przedstawionego sprawozdania.

Sprawozdanie z przeprowadzenia audytu przekazywane jest kierownikowi jednostki, który podejmuje działania mające na celu usunięcie uchybień oraz usprawnienie funkcjonowania jednostki w zakresie gospodarki finansowej, informując o tym audytora wewnętrznego. Jeżeli w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania sprawozdania z przeprowadzenia audytu wewnętrznego nie zostaną podjęte działania mające na celu usunięcie uchybień w zakresie funkcjonowania gospodarki finansowej, kierownik jednostki informuje o tym głównego inspektora audytu wewnętrznego oraz audytora wewnętrznego, uzasadniając brak podjęcia działań.

Audytor może dokonać oceny dostosowania działań jednostki do zgłoszonych przez niego uwag i wniosków. Notatkę informacyjną dotyczącą ustaleń poczynionych w trakcie tych czynności audytor wewnętrzny przekazuje kierownikowi jednostki oraz kierownikowi komórki, w której jest przeprowadzany audyt wewnętrzny.

AKTY PRAWNE

• Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 15, poz. 148 z póĽn. zm.).

• Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych, ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz ustawy o służbie cywilnej (Dz.U. nr 102, poz. 1116).

• Rozporządzenie ministra finansów z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie określenia kwot przychodów oraz wydatków środków publicznych dokonywanych w ciągu roku kalendarzowego, których przekroczenie powoduje obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych (Dz.U. nr 234, poz. 1970).

• Rozporządzenie ministra finansów z dnia 5 lipca 2002 r. w sprawie szczegółowego sposobu i trybu przeprowadzania audytu wewnętrznego (Dz.U. nr 111, poz. 973).

• Rozporządzenie ministra finansów z dnia 20 września 2002 r. w sprawie sposobu organizowania i przeprowadzania egzaminu na audytora wewnętrznego oraz działania Komisji Egzaminacyjnej (Dz.U. nr 166, poz. 1364).

• Komunikat nr 1 ministra finansów z dnia 30 stycznia 2003 r. w sprawie ogłoszenia „Standardów kontroli finansowej w jednostkach sektora finansów publicznych” (Dz.Urz. MF nr 3, poz. 13).

• Komunikat nr 2 ministra finansów z dnia 30 stycznia 2003 r. w sprawie ogłoszenia „Standardów kontroli finansowej w jednostkach sektora finansów publicznych” (Dz.Urz. MF nr 3, poz. 14).

• Komunikat nr 7/KF/2003 ministra finansów z dnia 2 kwietnia 2003 r. w sprawie ogłoszenia „Kodeksu etyki audytora wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych” i „Karty audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych” (Dz. Urz. MF nr 5, poz. 32).

• Komunikat nr 5/KF/2003 ministra finansów z dnia 28 lutego 2003 r. w sprawie ogłoszenia szczegółowego zakresu tematów egzaminu oraz wykazu literatury niezbędnej osobom przygotowującym się do przystąpienia do egzaminu na audytora wewnętrznego (Dz. Urz. MF nr 4, poz. 24).

Koordynacja kontroli finansowej i audytu wewnętrznego

Organem administracji rządowej właściwym w sprawie koordynacji kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych jest minister finansów. Zadania te realizuje przy pomocy głównego inspektora audytu wewnętrznego oraz Departamentu Koordynacji Kontroli Finansowej i Audytu Wewnętrznego.

Koordynacja kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych obejmuje:

• określanie i upowszechnianie standardów kontroli finansowej i audytu wewnętrznego zgodnych z powszechnie uznawanymi standardami.

Opracowane i opublikowane w styczniu bieżącego roku Standardy wskazują zasady budowania systemów kontroli finansowej w jednostkach sektora finansów publicznych oraz zasady działania audytorów wewnętrznych. Ze względu na różnorodność jednostek organizacyjnych sektora finansów publicznych Standardy zostały sformułowane w sposób ogólny i w założeniu mają stanowić podstawę tworzenia lub opisywania bardziej szczegółowych i precyzyjnych procedur. Standardy będą modyfikowane z uwzględnieniem sugestii i wniosków praktyków – audytorów wewnętrznych, a także pracowników kontroli finansowej,

• współpracę z zagranicznymi instytucjami, zajmującymi się kontrolą finansową i audytem wewnętrznym.

Współpraca ta realizowana jest poprzez uczestnictwo w międzynarodowych konferencjach i seminariach dotyczących kontroli finansowej i audytu wewnętrznego oraz kontakty z organami Unii Europejskiej. Jej celem jest poznanie i wykorzystanie doświadczeń krajów, które system audytu i kontroli finansowej stosują już od lat. W związku z tym szczególnie istotna jest współpraca ze stowarzyszeniami skupiającymi audytorów wewnętrznych oraz ekspertami SIGMA – organizacji prowadzącej działania w zakresie wsparcia usprawnienia administracji i zarządzania w krajach Europy Środkowej i Wschodniej.

• uzyskiwanie, gromadzenie, przetwarzanie i analizowanie informacji oraz podejmowanie działań w celu poprawy funkcjonowania kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych.

Departament Koordynacji Kontroli Finansowej i Audytu Wewnętrznego gromadzi, przetwarza i analizuje wszystkie informacje dotyczące wdrażania w jednostkach sektora finansów publicznych systemu kontroli finansowej i audytu wewnętrznego. Źródłami tych informacji są: plany audytu, sprawozdania z wykonywania planów, spotkania z audytorami.

Ponadto pracownicy Departamentu przeprowadzają w jednostkach sektora finansów publicznych wymienionych w art. 35d ust. 1 pkt 2-16 oraz w ust. 2 ustawy o finansach publicznych, ocenę stosowania przepisów ustawy w zakresie kontroli finansowej i audytu wewnętrznego oraz funkcjonowania standardów. Jednak ocenie tej nie podlegają jednostki samorządu terytorialnego, a także Kancelaria Sejmu, Kancelaria Senatu, Kancelaria Prezydenta RP i inne jednostki wskazane w art. 35d ust. 1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych.

Ocena dotyczy przede wszystkim zagadnień związanych z miejscem i pozycją komórki audytu w strukturze jednostki, stanu zatrudnienia w tej komórce oraz kwalifikacji audytorów wewnętrznych, warunków i procedur funkcjonowania komórek audytu wewnętrznego, przebiegu procesu tworzenia nowego planu audytu, wykonywania zadań audytowych oraz funkcjonowania standardów.

Wyniki oceny zawierające sformułowane przez oceniającego zastrzeżenia przedstawiane są na piśmie kierownikowi jednostki oraz za pośrednictwem głównego inspektora audytu wewnętrznego ministrowi finansów. Kierownik jednostki może przedstawić ministrowi finansów, za pośrednictwem głównego inspektora audytu wewnętrznego, zastrzeżenia do wyników oceny.

Na podstawie wyników przeprowadzonych dotąd ocen sformułowano m.in. następujące zalecenia:

• w zakresie usytuowania komórki audytu – konieczność wprowadzenia zmian w strukturach organizacyjnych jednostek zmierzających do bezpośredniego podporządkowania komórek audytu kierownikowi jednostki,

• w zakresie zatrudnienia i szkolenia audytorów – konieczność rozważenia zawarcia z audytorami umów na czas nieokreślony, kontynuowanie procesu szkolenia pracowników komórki audytu,

• w zakresie planowania działań operacyjnych – potrzebę opracowania strategicznego planu audytu, rozbudowania stałych akt audytu o zbiór i opis procedur kontroli obowiązujących w jednostce, dokonania przeglądu obowiązujących procedur kontroli finansowej.

Wszystkie zgromadzone informacje są analizowane i wykorzystywane do opracowania kierunków dalszych działań wdrażających i usprawniających system kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych.


WARTO WIEDZIEĆ

Z funkcjonowania kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w j.s.f.p. oraz wyników oceny funkcjonowania powszechnie uznawanych standardów w tym zakresie minister finansów – co najmniej raz w roku – przedstawia Radzie Ministrów sprawozdanie. W sprawozdaniu tym zawiera również propozycje działań zmierzających do usprawnienia systemu.


Audyt wewnętrzny prowadzi się w następujących jednostkach:

• Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta RP, Sądzie Najwyższym, Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Trybunale Konstytucyjnym, Krajowej Radzie Sądownictwa, jednostkach sądownictwa powszechnego, Najwyższej Izbie Kontroli, Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich, Biurze Rzecznika Praw Dziecka, Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji, Urzędzie Generalnego Inspektora Danych Osobowych, Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Krajowym Biurze Wyborczym oraz w Państwowej Inspekcji Pracy;

• ministerstwach,

• Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,

• urzędach centralnych,

• urzędach przewodniczących komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów,

• Rządowym Centrum Studiów Strategicznych,

• Rządowym Centrum Legislacji,

• urzędach wojewódzkich,

• urzędach celnych,

• urzędach skarbowych,

• funduszach celowych, stanowiących wyodrębnione jednostki organizacyjne,

• Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych,

• Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i zarządzanych przez nie funduszach,

• Narodowym Funduszu Zdrowia,

• należących do sektora finansów publicznych państwowych osobach prawnych utworzonych na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych,

• powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury,

• jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej.

Ponadto audyt wewnętrzny prowadzi się w innych niż wyżej wymienione jednostkach sektora finansów publicznych, w tym w jednostkach samorządu terytorialnego, jeżeli w tych jednostkach kwota przychodów środków publicznych uzyskiwanych w ciągu roku kalendarzowego przekroczyła 35 000 tys. zł lub kwota wydatków środków publicznych dokonywanych w ciągu roku kalendarzowego przekroczyła 35 000 tys. zł. Takie jednostki są zobowiązane do rozpoczęcia audytu wewnętrznego przed upływem pierwszego kwartału roku następującego po roku, w którym nastąpiło przekroczenie jednej z tych kwot.


WARTO WIEDZIEĆ

Według stanu na koniec czerwca 2003 r., do przeprowadzenia audytu zobowiązanych jest 398 jednostek. Całkowita liczba jednostek objętych audytem, zawierająca również te jednostki, w których audyt prowadzą audytorzy wewnętrzni zatrudnieni w jednostkach nadzorujących lub wyodrębnionych, wynosi 1597. Liczba tych jednostek stale wzrasta ze względu na przekroczenie kwot „progowych”.


Główny inspektor audytu wewnętrznego

Główny inspektor audytu wewnętrznego:

• wykonuje zadania związane z koordynacją przez ministra finansów systemu kontroli finansowej i audytu wewnętrznego,

• opracowuje i przedstawia do zatwierdzenia ministrowi finansów roczny plan przeprowadzenia oceny stosowania przepisów ustawy dotyczących kontroli finansowej i audytu wewnętrznego oraz funkcjonowania standardów w tym zakresie,

• wystawia upoważnienie do przeprowadzenia oceny,

• pośredniczy w przedstawieniu ministrowi finansów przez upoważnionego pracownika Departamentu Koordynacji Kontroli Finansowej i Audytu Wewnętrznego pisemnej oceny dokonanej w jednostce sektora finansów publicznych,

• pośredniczy w przedstawieniu ministrowi finansów zastrzeżeń do wyników ww. oceny przez kierownika jednostki sektora finansów publicznych,

• przyjmuje sprawozdanie z wykonania planu audytu w jednostkach sektora finansów publicznych za rok poprzedni,

• przyjmuje plan audytu w jednostkach sektora finansów publicznych na rok następny,

• przyjmuje od kierownika jednostki informację o niepodjęciu działań zmierzających do usunięcia wykazanych w sprawozdaniu z przeprowadzenia audytu uchybień w zakresie funkcjonowania gospodarki finansowej,

• przygotowuje dla ministra finansów sprawozdanie z funkcjonowania kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych, wraz z oceną przestrzegania powszechnie uznawanych standardów w tym zakresie oraz propozycjami działań zmierzających do ich usprawnienia, które minister finansów przedstawia co najmniej raz do roku Radzie Ministrów,

• wyraża zgodę na rozwiązanie stosunku pracy z audytorem wewnętrznym zatrudnionym w jednostkach, o których mowa w art. 35d ust. 1 pkt 2-16 oraz ust. 2 ustawy o finansach publicznych, z wyłączeniem jednostek samorządu terytorialnego.

Kto może być audytorem

Z ustawy o finansach publicznych wynika, że audytorem wewnętrznym może być osoba, która złożyła z pozytywnym wynikiem egzamin przed Komisją Egzaminacyjną. Od kiedy ten wymóg będzie bezwzględnie obowiązywał? Jakie doświadczenie zawodowe powinna mieć osoba zatrudniona na stanowisku audytora?

Wymóg ten będzie obowiązywał od 1 stycznia 2005 r. Zgodnie z art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. (patrz – podstawa prawna), w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie tej ustawy, czyli do 31 grudnia 2004 r., do audytora wewnętrznego nie stosuje się art. 35k pkt 5 ustawy o finansach publicznych, czyli do wykonywania tej funkcji nie jest wymagane złożenie z pozytywnym wynikiem egzaminu na audytora wewnętrznego przed Komisją Egzaminacyjną. Jednocześnie ustawodawca wprowadza wymóg posiadania przez audytora co najmniej rocznego doświadczenia na stanowisku związanym z przeprowadzaniem kontroli lub audytu.

Zapis „doświadczenie na stanowisku związanym z przeprowadzaniem kontroli lub audytu” należy traktować szeroko. Wymóg ten jest spełniony, jeżeli osoba była zatrudniona na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej, m.in. na stanowisku związanym z przeprowadzaniem kontroli.


Wyższe szkoły zawodowe a audyt wewnętrzny

Czy Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w C. ma obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego?

Nie. Zgodnie z art. 35d ust. 1 pkt 14 ustawy o finansach publicznych, audyt wewnętrzny prowadzi się w należących do sektora finansów publicznych państwowych osobach prawnych utworzonych na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych. Zgodnie z art. 10 ust. 1  ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach zawodowych (Dz.U. nr 96, poz. 590 z póĽn. zm.), państwową uczelnię zawodową tworzy, znosi i łączy oraz określa jej nazwę, siedzibę i ogólny kierunek działalności Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. Państwowe wyższe szkoły zawodowe nie mają zatem obowiązku prowadzenia audytu wewnętrznego na podstawie art. 35d ust. 1 pkt 14 ustawy o finansach publicznych.

Obowiązek taki może powstać natomiast na podstawie art. 35d ust. 2 ustawy o finansach publicznych, po przekroczeniu kwoty przychodów lub wydatków określonej w rozporządzeniu ministra finansów z dnia 20 grudnia 2002 r. (patrz – podstawa prawna).

Audyt w jednostkach badawczo-rozwojowych

Czy jednostki badawczo-rozwojowe są zobowiązane do prowadzenia audytu wewnętrznego na podstawie art. 35d ust. 1 pkt 14 ustawy o finansach publicznych?

Nie. Powołany przepis, zgodnie z którym audyt wewnętrzny prowadzi się w należących do sektora finansów publicznych osobach prawnych utworzonych na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, nie dotyczy jednostek badawczo-rozwojowych.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 33, poz. 388 z póĽn. zm.), jednostki badawczo-rozwojowe mające międzyresortowy lub wielogałęziowy zakres działania tworzy, w drodze rozporządzenia, Rada Ministrów, natomiast pozostałe jednostki badawczo-rozwojowe tworzy, w drodze rozporządzenia, właściwy minister w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw nauki oraz ministrem właściwym do spraw finansów publicznych. Nie jest więc spełniona jedna z przesłanek wymienionych w art. 35d ust. 1 pkt 14 ustawy o finansach publicznych, tj. wymóg, aby państwowe osoby prawne należące do sektora finansów publicznych były utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych.

Jednak zgodnie z art. 35d ust. 2 ustawy o finansach publicznych, audyt wewnętrzny prowadzi się w innych, niż wymienione w art. 35d ust. 1 ustawy o finansach publicznych, jednostkach sektora finansów publicznych, w tym w jednostkach samorządu terytorialnego, jeżeli jednostki te gromadzą znaczne środki publiczne lub dokonują znacznych wydatków publicznych. Po przekroczeniu kwoty przychodów i wydatków określonej w rozporządzeniu ministra finansów z dnia 20 grudnia 2002 r. (patrz – podstawa prawna), jednostki badawczo-rozwojowe będą zobowiązane prowadzić audyt.

Środek specjalny a próg przychodów i wydatków

Czy do kwoty przychodów oraz wydatków środków publicznych, których przekroczenie powoduje obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego, izby skarbowe powinny wliczać przychody oraz wydatki środka specjalnego?

Tak. Przychody i wydatki środków specjalnych należy doliczyć do kwot przychodów oraz wydatków środków publicznych dokonywanych w ciągu roku kalendarzowego, których przekroczenie powoduje obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych, środki specjalne są środkami finansowymi, gromadzonymi przez jednostki budżetowe na wyodrębnionych rachunkach bankowych na podstawie odrębnych ustaw oraz uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego.

Środki specjalne nie są wyodrębnione organizacyjnie i mogą być tworzone tylko w ramach jednostki budżetowej. Są to w istocie dochody budżetu realizowane przez daną jednostkę budżetową, które na podstawie ustawy lub uchwały organu stanowiącego j.s.t. nie są odprowadzane do budżetu na ogólnych zasadach, lecz są gromadzone jako przychody środka specjalnego na wyodrębnionych rachunkach bankowych i wydatkowane na cele wskazane w ustawie lub uchwale, na podstawie której utworzono te środki.

Ustalanie procedury kontroli finansowej

Kto w jednostce sektora finansów publicznych ma obowiązek ustalania procedur kontroli finansowej?

Zgodnie z art. 35a ust. 3 ustawy o finansach publicznych, procedury kontroli finansowej ustala kierownik jednostki sektora finansów publicznych. Jest on odpowiedzialny za całość gospodarki finansowej, w tym za wykonywanie określonych ustawą obowiązków w zakresie kontroli finansowej (art. 28a ust. 1 ustawy o finansach publicznych). Ustalając procedury kierownik jednostki bierze pod uwagę Standardy kontroli finansowej (patrz – podstawa prawna).

Niezależność operacyjna kontrolera

Od pięciu lat jestem zatrudniona w kontroli wewnętrznej w jednostce samorządu terytorialnego. Jednocześnie powierzono mi wykonywanie obowiązków inspektora ds. księgowości budżetowej. W efekcie sama kontroluję to, co robię. Niestety, moi przełożeni nie widzą w tym nic złego.

Takie rozwiązanie już z założenia jest nieprawidłowe, chociaż obowiązujące przepisy prawne nie regulują organizacji i funkcjonowania kontroli wewnętrznej w państwowych jednostkach organizacyjnych.

Jednak z uwagi na szczególne funkcje i cel działalności kontrolera wewnętrznego zakres jego zadań i uprawnień powinien być tak określony, aby umożliwić mu wykonywanie obowiązków w sposób bezstronny i obiektywny. W tym przypadku konieczne jest takie usytuowanie kontrolera wewnętrznego w strukturze organizacyjnej, które zagwarantuje wyraĽne rozdzielenie funkcji dyspozycyjnych od funkcji kontrolnych. Podlegając skarbnikowi kontroler wewnętrzny nie powinien dokonywać kontroli pionu skarbnika jednostki samorządu terytorialnego. Prawidłowym rozwiązaniem byłoby zatem podporządkowanie kontrolera wewnętrznego bezpośrednio kierownikowi jednostki samorządu terytorialnego.

Audytor tylko z egzaminem


Czy można uzyskać uprawnienia audytora wewnętrznego bez zdawania egzaminu? Posiadam 8-letni staż pracy na stanowisku głównej księgowej w jednostce budżetowej oraz spełniam wymogi określone w art. 35k pkt 1-4 ustawy o finansach publicznych.

Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2003 r. nr 15, poz. 148 z póĽn. zm.) w art. 35k wskazuje wymogi, jakie muszą spełniać audytorzy wewnętrzni. Jednym z takich wymogów jest obowiązek złożenia z pozytywnym wynikiem egzaminu przed Komisją Egzaminacyjną (pkt 5). Jednocześnie ustawa nie przewiduje wyjątków od obowiązku złożenia egzaminu na audytora wewnętrznego dla żadnych grup zawodowych. Z tego względu osoba posiadająca długoletni staż na stanowisku głównej księgowej, aby uzyskać uprawnienia audytora wewnętrznego, również będzie musiała złożyć z pozytywnym wynikiem egzamin, o którym wyżej mowa.

Autorką opracowania jest Bożena Zwolenik, p.o. dyrektora Departamentu Koordynacji Kontroli Finansowej i Audytu Wewnętrznego w Ministerstwie Finansów

Artykuł opublikowany w: Gazeta Prawna 201/2003

 

0 2492
Artykuły prasowe

Środowisko audytorów sektora publicznego często sprowadza rolę audytu do swoistego rodzaju superkontroli albo – jak twierdzą niektórzy – kontroli dokonanej już kontroli. Tymczasem audyt i kontrola, mimo wielu podobieństw, mają też liczne odmienności…


Dalsza część artykułu w wydaniu papierowym Gazety Prawnej

 

0 2166
Artykuły prasowe

Rozwój praktyk zarządzania sektorem publicznym wykreował ideę audytu. W polskiej rzeczywistości jest to zjawisko nowe. Wzbudza więc uzasadnione zainteresowanie szczególnie w środowisku audytorów sektora publicznego, wywołując wiele dyskusji na temat jego roli i miejsca. Niezwykle ważne jest więc prawidłowe ukształtowanie zasad wykonywania tego zawodu…


Dalsza część artykułu dostępna w papierowym wydaniu Gazety Prawnej