sobota, 27 lutego, 2021

Odpowiedz na: ILE WASZ URZĄD MA NIPÓW?

Home Forum Sektory Samorządy ILE WASZ URZĄD MA NIPÓW? Odpowiedz na: ILE WASZ URZĄD MA NIPÓW?

#17697
am
Uczestnik

i jeszcze artykuł w dzisiejszej gazecie prawnej:

24 czerwca 09 (nr 121)
7 pytań do…
Jakie problemy z rozliczaniem VAT mają jednostki samorządu terytorialnego
ROBERT WOJEWÓDKA
dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu
Zawieranie przez jednostki samorządu terytorialnego umów cywilnoprawnych i ich skutki od początku funkcjonowania ustawy o podatku od towarów i usług sprawiały wiele problemów interpretacyjnych. Spory dotyczyły uznania, czy okoliczności, w których jednostki samorządu terytorialnego zawierają umowy cywilnoprawne z przedsiębiorcami, są wystarczające do stwierdzenia, że są one podatnikami VAT. Jakie jest stanowisko organu kontroli skarbowej w tym zakresie – czy jednostki samorządu terytorialnego są podatnikami VAT?
– Istotne jest przede wszystkim działanie jednostki samorządu terytorialnego w charakterze podatnika, a zatem podmiotu wykonującego samodzielnie działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy o VAT. Aby uzyskać odpowiedź na pytanie, czy i kiedy jednostka samorządu terytorialnego staje się podatnikiem podatku od towarów i usług, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić pojęcie podatnika VAT oraz działalności gospodarczej.
Co w takim razie oznaczają te pojęcia?
– W rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność bez względu na cel i rezultat takiej działalności. W myśl art. 15 ust. 6 ustawy o VAT za podatnika VAT nie uznaje się organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych. Natomiast, w myśl art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo lub w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Kolejnym czynnikiem wskazującym na prowadzenie działalności gospodarczej jest okoliczność prowadzenia zarobkowej działalności handlowej w sposób zorganizowany i ciągły, we własnym imieniu i na własny lub cudzy rachunek. Oznacza to, że każdy, kto prowadzi zarobkową działalność w sposób zorganizowany i ciągły – choćby nie była ona zarejestrowana – prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów podatkowych.
Jaki jest wobec tego status jednostki samorządu terytorialnego?
– Zgodnie z art. 13 ust. 1 Dyrektywy 112 krajowe, regionalne i lokalne organy władzy i inne instytucje prawa publicznego nie są uważane za podatników w związku z działalnością, jaką podejmują i transakcjami, jakie zawierają jako władze publiczne, nawet jeśli pobierają należności, opłaty, składki lub inne płatności w związku z taką działalnością lub transakcjami. Jednak w przypadku, gdy podejmują takie działania lub dokonują takich transakcji, są uważane za podatników w odniesieniu do tych działań lub transakcji, gdyby wykluczenie ich z kategorii podatników prowadziło do znaczących zakłóceń konkurencji. W każdych okolicznościach podmioty prawa publicznego są uważane za podatników w związku z czynnościami określonymi w załączniku I, chyba że niewielka skala tych działań sprawi, że mogą być one pominięte.
Przywołany przepis wspólnotowy wprowadza naczelną zasadę, w myśl której następuje wyłączenie wszelkich organów władzy publicznej oraz innych organów podlegających prawu publicznemu z kategorii podatników VAT w odniesieniu do czynności wykonywanych w charakterze władz publicznych. Na przepisie dyrektywy oparty został art. 15 ust. 6 ustawy o VAT, który stanowi, że nie uważa się za podatnika organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.
Ustawa o VAT nie definiuje pojęcia organu władzy publicznej, a zatem w przypadku braku precyzyjnego określenia należy przyjąć pojęcie, o którym mowa w dyrektywie. Słusznie stwierdził NSA w wyroku z 9 października 2000 r. (sygn. akt OPK 14/00), że zgodnie z art. 16 ust. 2 Konstytucji RP samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.
Na podstawie określonych prawem kompetencji jednostka samorządu terytorialnego (np. gmina) realizuje władztwo administracyjne i działa jako organ administracji publicznej, a w postępowaniu administracyjnym zajmuje pozycję organu prowadzącego postępowanie.
Jakie elementy są kluczowe dla określenia, czy jednostka samorządu terytorialnego jest podatnikiem VAT?
– Kluczową cechą jest samodzielność. Jednostki samorządu terytorialnego tworzą wspólnotę samorządową, posiadają osobowość prawną, wykonują zadania publiczne i działają jako strona czynności cywilnoprawnych we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność w zakresie, w jakim realizują we własnym imieniu i na własny rachunek czynności określone w art. 5 ust. 1 ustawy o VAT, w szczególności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Z analizy orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w odniesieniu do znacznego zakresu swojej działalności posiada ona status podatnika VAT oraz związane z tym prawa i obowiązki, a urząd nie może być odrębnym (odrębnie zarejestrowanym) podatnikiem VAT (np. wyrok NSA z 3 stycznia 2008 r., sygn. akt I FSK 116/07 oraz wyrok WSA z 10 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 475/08).
Ale przecież jednostki samorządu terytorialnego nie posiadają własnych struktur organizacyjnych, nałożone na nie zadania wykonują za pośrednictwem swoich jednostek organizacyjnych.
– To prawda. Przepisy ustaw samorządowych nie nadają urzędom statusu jednostki organizacyjnej, a definiują je wyłącznie jako aparat pomocniczy organu. Organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego wykonuje zadania przy pomocy urzędu. Urząd jest strukturą organizacyjną, której jedynym celem jest zapewnienie sprawnej realizacji zadań organu gminy. Skoro urząd nie stanowi strony postępowania, co do zasady, nie może zatem posiadać statusu podatnika VAT. Urzędy te zapewniają jedynie realizację zadań jednostek samorządu terytorialnego i ich obsługę techniczno-organizacyjną (potwierdza to stanowisko Ministerstwa Finansów w sprawie uznawania VAT za koszt kwalifikowany w ramach Działania 2.3 Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego z 3 sierpnia 2005 r., nr BC3/033/455/JŁ/05/994).
Zauważyć także należy, że traktowanie urzędów jako odrębnego podatnika VAT nie znajduje żadnego uzasadnienia, bowiem brak jest podstaw do uznania jego samodzielności, a tym bardziej do określenia jego pozycji względem osób trzecich. Urząd uczestniczy w realizacji określonych zadań spoczywających na jednostce samorządu terytorialnego i działa wyłącznie w imieniu i na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Jest to więc rodzaj wewnętrznej jednostki organizacyjnej jednostki samorządu terytorialnego. Biorąc więc pod uwagę treść ustawy o podatku od towarów i usług, należy stwierdzić, że każde działanie podejmowane przez urząd faktycznie nie stanowi działania urzędu, jako odrębnego podmiotu, lecz jest działaniem samej jednostki samorządu terytorialnego.
W konsekwencji urząd, który wykonuje powierzone przez jednostkę samorządu terytorialnego zadania, nie świadczy także na jej rzecz usług w rozumieniu przepisów ustawy o VAT.
Czyli bezsporne jest, że jednostki samorządu terytorialnego, wykonując – na podstawie umów cywilnoprawnych – zadania wykraczające poza zakres zadań publicznych, mają status podatników VAT?
– Tak właśnie jest. Wykonywanie działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu VAT obliguje jednostki samorządu terytorialnego jako osoby prawne do uzyskania Numeru Identyfikacji Podatkowej oraz zarejestrowania się jako podatnik VAT, a w konsekwencji wystawiania faktur dokumentujących dokonanie odpłatnej dostawy towarów lub świadczenia usług. Oznacza to, że jednostka samorządu terytorialnego (np. gmina) na podstawie art. 96 ust. 1 ustawy o VAT powinna zarejestrować się jako podatnik VAT czynny i rozliczać się w podatku od towarów i usług, posługując się numerem NIP jej nadanym. Nie może posługiwać się numerem NIP nadanym urzędowi (np. urzędowi gminy). Jednostka samorządu terytorialnego i urząd powinny wystawiać jedno rozliczenie deklaracyjne w podatku od towarów i usług. Należy także zauważyć, że jednostka samorządu terytorialnego i jej urząd nie powinny być odrębnymi (odrębnie zarejestrowanymi) podatnikami podatku od towarów i usług. Dlatego też dla celów rozliczeń z tytułu podatku od towarów i usług powinny rejestrować się jako jeden podmiot tego podatku, a w konsekwencji posługiwać się wspólnym numerem identyfikacyjnym, prowadzić jednolitą ewidencję dla celów VAT oraz sporządzać pojedynczą deklarację VAT. Decydującym kryterium o uznaniu organu władzy publicznej za podatnika VAT jest zachowanie się nie jak organ władzy, ale jak podmiot gospodarczy, w stosunku do określonych transakcji lub czynności (np. wyrok WSA z 27 lutego 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 4312/2006).
Skoro uznajemy, że jednostka samorządu terytorialnego może być podatnikiem VAT, oznacza to, że może spodziewać się kontroli skarbowej prowadzonej przez urząd kontroli skarbowej?
– Tak, organy kontroli skarbowej przeprowadzają postępowania kontrolne w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług. W przypadkach kontroli w omawianym zakresie organ kontroli skarbowej zawiadamia jednostkę samorządu terytorialnego o zamiarze wszczęcia postępowania kontrolnego. Wówczas postępowanie kontrolne wszczyna się nie wcześniej niż po upływie siedmiu dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. Istnieje jednak możliwość wszczęcia postępowania kontrolnego przed upływem siedmiu dni od dnia doręczenia zawiadomienia, wymaga to jednak zgody kontrolowanego. Należy też zaznaczyć, że organy kontroli skarbowej przeprowadzają postępowania kontrolne wobec jednostek samorządu terytorialnego również w zakresie kontroli celowości i zgodności z prawem gospodarowania środkami publicznymi. W tym jednak przypadku, w rozumieniu art. 13 ust. 1a ustawy o kontroli skarbowej, organy nie mają obowiązku zawiadamiania jednostek samorządu terytorialnego o zamiarze wszczęcia postępowania kontrolnego.

(EM)